Temporomandibular eklem bozuklukları, çene eklemlerini, çevre kasları ve bağları etkileyen bir dizi bozukluktur. Oldukça yaygın bir durumdur ve birçok farklı semptoma yol açabilmektedir. Ağrı, TMEB’nin en yaygın semptomudur.
Table of Contents
Özellikle eklemin kendisinde, çene kaslarında veya kulak bölgesinde hissedilebilir. Diğer yaygın temporomandibular eklem bozuklukları belirtileri arasında şunlar yer almaktadır.
- Ağrı keskin veya donuk olabilir, çiğneme veya esneme gibi belirli aktivitelerle tetiklenebilir veya sürekli olabilir.
- Tıklama, gıcırtı veya patlama sesleri eklemi hareket ettirirken duyulabilir. Sesler genellikle zararsızdır, ancak eklem hasarının bir işareti olabilirler.
- Ağız açmada veya kapatmada zorluk, çenenin kilitlenmesi veya sınırlı hareket hissi gibi çene hareketinde kısıtlılık yaşayabilirsiniz.
- Kulak ağrısına veya kulak çınlamasına da neden olabilir.
- Yüz kaslarında ağrı, hassasiyet veya spazmlar yaşayabilirsiniz.
- Baş ağrısına, özellikle de şakaklarda veya başın arkasında ağrıya neden olabilir.
- Uyku sırasında veya stres altındayken dişleri gıcırdatmak veya sıkmak TMEB’nin bir semptomu veya tetikleyicisi olabilir.
Bunların yanı sıra daha az yaygın olarak görülen bazı TMEB belirtileri de bulunmaktadır. Özellikle bu belirtiler şunlardır.
- Yutma zorluğu
- Baş dönmesi
- Denge problemleri
- Yüzde şişlik
- Uyarılma veya yanma hissi
Temporomandibular Eklem Nedir?
Temporomandibular eklem (TME), kafatasının alt kısmında, çenenin her iki yanında bulunan ve alt çenenin kafatasına bağlanmasını sağlayan iki karmaşık eklemden her biridir. Özellikle bu eklemler, kafamızı hareket ettirmemizi, çiğnememizi, konuşmamızı ve esnememizi sağlayan önemli yapılardır.
Her TME aşağıdaki bileşenlerden oluşur.
- Alt çenenin kondil adı verilen yuvarlak çıkıntısı ve kafatasının temporal ve mandibüler kemikleri
- Kemiklerin uçlarını kaplayan ve eklemlerin yumuşak ve pürüzsüz bir şekilde hareket etmesini sağlayan bir doku
- Kıkırdaktan yapılmış ve kondil ile temporal kemik arasında bulunan bir yastık
- Eklem eklemlerini saran ve onu saran bağ dokusu
- Eklem eklemlerini sabit tutan ve aralığını koruyan lifli şeritler
- Eklem eklemlerini hareket ettiren ve stabilize eden kaslar
Temporomandibular Eklem Bozukluğu Nedir?
Temporomandibular eklem bozukluğu (TMEB) ise TME’yi ve çevresindeki kasları etkileyen bir grup bozukluktur. Eklem ağrısı, çene hareketinde kısıtlılık ve eklem sesleri gibi çeşitli semptomlara neden olabilir.
Temporomandibular eklem bozukluğu çeşitli türlerde görülebilir. Eklem içi bozuklukları, kıkırdak hasarı, disk yerinden oynaması veya eklem içi bağların yırtılması gibi eklemin iç kısımlarını etkilemektedir.
Çene kaslarında aşırı gerginlik veya spazm, ağrı ve sınırlı eklem hareketine neden olabilmektedir. Kemik bozuklukları ise artrit veya yaralanma gibi faktörlerden kaynaklanabilmekte ve eklem kemiklerinde hasara yol açabilir.
TMEB’nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, muhtemelen birden fazla faktörün bir kombinasyonundan kaynaklanır. Temporomandibular eklem bozukluğu nedenleri arasında şunlar yer almaktadır.
- Çeneye gelen bir darbe veya kazadan kaynaklanan eklem yaralanması TMEB’ye yol açabilir.
- Diş gıcırdatma ve sıkma (bruksizm), eklem ve çevresindeki kaslara aşırı stres bindirerek TMEB’ye neden olabilir.
- Osteoartrit ve romatoid artrit gibi artrit türleri TMEB’ye yol açabilir.
- TMEB’ye yatkınlık ailelerde görülebilir.
- Stres, TMEB semptomlarını kötüleştirebilir.
Temporomandibular Eklem Bozukluğu Tedavisi
Günümüzde temporomandibular eklem bozukluğu için çeşitli tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Öncesinde doktorunuz tıbbi geçmişinizi gözden geçirecek, fizik muayene yapacak ve TME ekleminizi görüntüleme testleri ile inceleyecektir.
Görüntüleme testleri arasında röntgen, BT taraması ve MRI yer alabilir. Temporomandibular eklem bozukluğu tedavisi, bozukluğun türüne ve şiddetine bağlı olarak değişir. Genel tedavi seçenekleri şunlardır.
- Stres yönetimi, esneme egzersizleri ve diş sıkma veya gıcırdatma gibi zararlı alışkanlıklardan kaçınma gibi
- Isırma plağı veya ortodontik apareyler gibi çene eklemini stabilize etmeye ve dişlerin hizalanmasını düzeltmeye yardımcı olan aletler
- Ağrı kesiciler, kas gevşeticiler ve antidepresanlar gibi ilaçlar semptomları hafifletmek için kullanılabilir.
- Isı tedavisi, masaj ve egzersiz gibi fizik tedavi yöntemleri kas gerginliğini ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.
- Kortizon veya botoks gibi enjeksiyonlar eklem içi veya kas içi olarak yapılabilir ve ağrıyı ve iltihabı hafifletmeye yardımcı olabilir.
- Diğer tedaviler işe yaramazsa, eklemi onarmak veya yeniden hizalamak için cerrahi müdahale gerekebilir.
TME Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Hafif ve geçici semptomlara neden olabilen TME tedavi edilmezse daha ciddi sorunlara yol açabilir. Özellikle tedavi edilmemesi veya tedavide geç kalınması durumunda TMEB’nin yol açabileceği sorunlar arasında şunlar bulunur.
- TMEB eklem kıkırdağına ve kemiğine zarar verebilir ve bu da kalıcı ağrı ve işlev bozukluğuna yol açabilir.
- TMEB kulak ağrısı, tinnitus ve işitme problemlerine neden olabilir.
- TMEB diş gıcırdatma ve sıkma gibi davranışlara yol açabilir, bu da dişlerin aşınmasına ve hasar görmesine neden olabilir.
- TMEB ağız ve çene hareketlerini zorlaştırarak konuşma problemlerine yol açabilir.
- Kronik ağrı ve işlev bozukluğu anksiyete ve depresyona yol açabilir.
Temporomandibular Eklem Tedavisi
TMEB tedavisi, semptomların şiddetine ve altta yatan nedene bağlı olarak değişir. Hafif TMEB vakaları genellikle evde dinlenme, buz uygulaması, reçetesiz satılan ağrı kesiciler ve stres yönetimi teknikleri ile tedavi edilebilir.
Daha şiddetli vakalar ise fizik tedavi, atel kullanımı, ilaç tedavisi veya cerrahi müdahale gerektirebilir. TMEB’yi önlemek için en etkili yöntemler şöyledir.
- Stresi yönetin.
- Doğru duruşu ve ergonomik pozisyonları benimseyin.
- Sert yiyeceklerden kaçının.
- Dişlerinizi gıcırdatmaktan veya sıkmaktan kaçının.
- Düzenli olarak diş hekiminize görünün.
TMEB, yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilen bir durumdur. Erken teşhis ve tedavi, eklem hasarı ve diğer komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir.
Temporomandibular Eklem Ameliyatı Nasıl Yapılır?
TMB tedavisinde ilk seçenek genellikle konservatif yöntemlerdir. Fakat bu yöntemler işe yaramadığı durumlarda, temporomandibular eklem ameliyatı gerekebilir. TME ameliyatına karar verilmeden önce, eklemdeki sorunu teşhis etmek için çeşitli testler yapılacaktır.
TME ameliyatları, eklemdeki sorunun türüne ve ciddiyetine bağlı olarak değişir. En yaygın TME ameliyat türleri şunlardır.
- Artroplasti prosedüründe, eklem yüzeyleri hasar görmüşse veya aşınmışsa onarılır veya değiştirilir.
- Diskektomi prosedüründe, eklem diski yırtılmış veya yerinden çıkmışsa çıkarılır.
- Kondilotomi prosedüründe, eklem kemiğindeki hasarlı veya kemikli büyümeler çıkarılır.
- Eklem replasmanı prosedüründe ise hasar görmüş eklem eklem protezi ile değiştirilir.
TME ameliyatı genellikle genel anestezi altında yapılır. Ameliyatın türüne bağlı olarak, prosedür 1 ila 4 saat arasında sürebilir. Ameliyat sırasında ekleme ulaşmak için kulak önünden veya çenenin altından bir kesi yapılacaktır. Daha sonra eklemdeki sorunu düzeltecek prosedür gerçekleştirilecektir.
Ameliyattan sonra, ağrı ve şişliği azaltmak için ilaçlar verilecektir. Ayrıca çenenizin hareketini kısıtlamak için bir splint veya ortodontik aparey takmanız gerekebilir. Çoğu hasta, ameliyattan birkaç gün sonra normal aktivitelerine dönebilir. Fakat tam iyileşme birkaç hafta veya ay sürebilir.
Temporomandibular Eklem Egzersizleri
TMEB tedavisinde egzersizler önemli bir rol oynayabilir. Egzersizler, eklem hareketliliğini ve esnekliğini artırmaya, kas gerginliğini azaltmaya ve ağrıyı yönetmeye yardımcı olabilir. Doğru egzersiz programının mutlaka kişiye özel olarak tasarlanması gerekmektedir.
Herhangi bir egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın. Egzersizleri yavaş ve nazikçe yapın. Düzenli olarak egzersiz yapın, en iyi sonuçlar için günde 2-3 kez 10-15 dakika egzersiz yapılması önerilir.
TMEB egzersizleri, ağrı ve hareket kısıtlılığıyla mücadelede etkili bir araç olabilir. Doğru egzersiz programı ile TMEB semptomlarınızı önemli ölçüde azaltabilir ve yaşam kalitenizi yükseltebilirsiniz.
Sonuç
TMEB her yaştan insanı etkileyebilmekte, ancak en sık 20 ila 50 yaş arasındaki yetişkinlerde görülmektedir. Kadınlarda erkeklere göre TMEB görülme olasılığı daha yüksek olurken, TMEB kronik bir durum olabilmekte ve semptomlar zamanla değişebilmektedir.
TMEB’nin tedavisi genellikle semptomları hafifletmeye ve eklem fonksiyonunu iyileştirmeye odaklanır. TMEB her zaman ciddi bir durum değildir, ancak semptomlar günlük yaşamı önemli ölçüde etkiliyorsa tedavi olmak gerekmektedir.
